Fizyopatoloji Nedir?

1-Penetran Damar Yaralanmaları
Damar yaralanmalarının büyük bir bölümü damarda yırtılma, kesilme ya da delinme meydana getiren, en çok kesici-delici aletler ve ateşli silahların neden olduğu penetran travmalar sonucu oluşur.

Bir sirküler arterin tam kesisine neden olan penetran travmalarda kesik uç kasların kontraksiyonu ile büzülür ve çoğunlukla çevre dokunun da etkisiyle bitişik dokunun içine doğru geri çekilir.. Çevre dokuların turnike etkisiyle ve her iki kesik uçta sıkı bir pıhtı dokusu oluşması nedeniyle kanama genellikle spantan olarak sonlanır. Bu pıhtı proximale ve kollateral akımın durduğu bölgelerde özellikle distale doğru yayılmaya eğimlidir. Oklüzyona neden olan bu pıhtıyı yerinden oynatmak güçtür, çünkü vazokonstrüksiyon nedeniyle damar ucu daralmıştır. Bu pıhtı şarap şişesinin boynundaki mantar bir tıpaya benzetilebilir.. Damar lümeninin tıkanması nedeniyle arterde kan akımı durur.
Bazı arterlerin tam kesileti ise özellik gösterir ve diğerlerinden bazı yönleriyle ayrıdır.. Örnek olarak ; interkostal arterler ve a.iliaca communis’leıin tam kesilerinde, bu arterleri çevreleyen dokuların özelliği nedeniyle kesi sonrası damarın retraksiyonu önlenir Aterosklerotik kişilerde, pıhtılaşma bozukluğu olanları da veya antikoagülan tedavi gören kişilerde, ya vazokonstrüksiyon, ya da koagulum oluşmaz veya oluşan pıhtı tıkacı spontan olarak hemen erir.
Bu özellikteki kişilerde tam arter kesilerindeki kanama aşırı olur ve tekrarlama özelliği gösterir.
Penetran travma, bir arterin tam olmayan kesilmesine veya yırtılmasına neden olarak, arter duvar bütünlüğünün bozulmasına yol açabilecek şekilde bir lezyon da meydana getirebilir.. Bu tip yaralanmalar fazla miktarda kanamayla veya yalancı anevrızına gelişimi, ya da a-v fistül oluşumu ile sonuçlanır.

Arterlerin parsiyel yaralanmalarında damar duvarının bir kısmının sağlam kalması nedeniyle ayrılmalardaki retraksiyon ve çevre dokunun turnike etkisi gözlenmez.. Sirküler kasların kontraksiyonu ve damarın yaralanan parçasının retraksiyonu yara ağzının açık kalmasına neden olur. Kanın bir kısmı dışarıya kaçar.. Eğer bu kaçış vücut dışına olursa, hızlı bir dış kanamayla sonuçlanabilir, ya da sıklıkla çevre dokuya, kaslara veya deriye aralıklı olarak kan toplanabilir.. Oluşan hematomun boyutu giderek artar ve arteryel lümenle bağlantılı olduğundan pulsasyon gösterir.. Birikim büyür ve hematarnun basıncı ile vücut yüzeyine veya boşluklara açılarak hayatı tehdit eden kanamalara yol açabilir. Arteryel defekti örten pıhtı bir plaktan çok, yama şeklindedir ve nadiren arteryel lümene protrüze olur.
Penetran damar yaralanmalarında kanamalar primer, reaksiyoner ve sekonder olarak sınıflandırılabilir. Primer kanama yaralanmadan hemen sonra oluşur Reaksiyoer kanamalar, primer kanama ile aynı yerden olur ancak genellikle birkaç saat ile 24 saat ar asında gecikir. Bunun nedeni şoku kompanse etmek için yükselen kan basıncı ve
damardaki pıhtı parçasının kaybına yol açan kas hareketleridir.
Sekonder kanama enfeksiyonun leze damar duvarı ile pıhtı kitlesi arasındaki organizasyonu bozması nedeniyle olur.. Bu durum sıklıkla yaralanma su asındaki bir enfeksiyonun etkisiyle ve genellikle travmadan sonra 10 ile 16 günler arasında ortaya çıkar. Bazı durumlaıda bu sekonder kanamanın ortaya çıkması, yaralanmadan sonra 3 .. aya kadar uzayabilir.
Damar yaralanmalarında öldürücü kan kayıpları vücut içine veya dışına olabilir. Vücuttaki kan miktarı erkeklerde vücut ağırlığının %6-S’ini, kadınlarda ise % 5,5-?’sini oluşturur. Ortalama olarak insan vücudunda 6 lt kan vardır.. Bu miktarın üçte birinin kaybı, hayati tehlike yaratır, dolayısıyla sağlıklı kişilerde akut olarak 1 ,5-2 lt. kan kaybı ölümle sonuçlanabilir.
Yaralanan damarlar vücut boşlukları içine kanarlarsa, ölümcül organ kampresyonları yapabilirler.. Perikardial kese içine kanayan büyük damarlar kardiak tamponada, göğüs boşluğu içine kanayanlarda mediastinal kaymaya neden olabilirler.
Ölüme neden olan travmaların yaklaşık yarısında ölüm ilk 24 saat içinde olm. Bunun da en so nı asındaki ölümler de, gelişebilen yağ embolileri sık nedeni kanaınalardır.. Travmadan 24 saat genellikle daınar yaralamalarından sonra
ve fazla miktarda kanamanın neden olduğu renal yetmezlik gibi komplikasyonlar söz konusudur Travmanın neden
olduğu arter rüptürleri, irombozlu veya tıoınbozouz intima laserasyonlaıı, arteryel kontüzyonlar ve periarteryel hematomlar iskemik kas nekıozu meydana getirebilirler. Bu şekilde veya direkt damardan aşırı kanamanın etkisiyle gelişebilen akut tubüler nekıoz sonucu ölüm genellikle travmadan sonraki ilk haftanın sonunda olur.
Penetran arter travmalarında bazen yaralı bölgede oluşan hematom organize olm ve orta bölümde küçük bir yerden arteryel lümenle direkt temaslı olarak her sistol sırasında büyür.. Bu olay progressıv bir şekilde gelişerek fibröz dokunun endotelin yerini almasıyla birkaç ay ya da yılda kalın duvarlı bir kese oluşumuyla sonuçlanır Bu kese, duvaıının arteryel komponentler yerine fibröz dokudan oluşması nedeniyle “yalancı anevrizma” olarak adlandırılır.
Anevrizma duvarında elastik fibrilleıin bulunmaması nedeniyle sürekli bir genişleme kaçınılmazdır.. Bu yalancı anevrizmanın rüptüre olması şiddetli bir kanamaya ve ölüme neden olabilir.

Gerçek travmatik anevrizmalar seyrektir arterin dış katlan yaralandığında ortaya çıkabilir geçen bir kurşun sonucu) Arter duvarının iç katı (adventitia) açıklıktan çıkar ve intravasküler ve ancak büyük bir (örneğin damara teğet
(intima), dış katındaki basınç etkisiyle yara bölgesinde gerçek bir travmatik anevrizma gelişir. Bunun rüptürü,
kanama sonucu ani ölümle sonuçlanabilir.
Seyrek olarak, parsiyel arter yaralanmalarında aynı zamanda eşlik eden ven de yaralanır ve venin lümenine arterden kaçan kan nedeniyle kalıcı veya geçici a-v fistüler meydana gelebilir. Bu şartlar altında çok küçük bir hematom oluşur veya lezyon bölgesinde kanama belirtileri bulunabilir Fistülün distalinde arter kan akımı zayıflarsa, distal
bölgelerde kas nekıozu veya gangren oluşabilir Eğer arteryel basınç düşer ve venöz basınç yükselirse, progressiv kardiak yetmezlik ve ölüm olabilir.
Penetran ven yaralanmalarında kanama miktarı boyun, göğüs ya da karındaki büyük venlerin dışındaki yaralanmalarda çoğu zaman önemsizdir. Büyük bir venin yaralanmasına neden olan açık yaralarda – pulmoner hava embolisi, adipoz doku içindeki venleıin yaralanmasında da yağ embolisi riski gözardı edilmemelidir.

2-Nonpenetran Damar Yaralanmaları
Nonpenetran damar yaralanmaları başta artan trafik kazaları olmak üzere, her türlü künt travma sonucu oluşabilir. Çoğunlukla yaygın yumuşak doku zedelenmesi ile kırık veya çıkığa neden olan bu tür travmalar, damarlarda kesilme ve yırtılma meydana getirebildiği gibi, damarların kontüzyon ve trombozu ile birlikte arterlerde spazma da yol
açar.

Travmatik arteryel spazm genellikle künt travma sonucu kırılan kemik parçalarının arterleıin kontüzyonuna veya yırtılmasına neden olmasıyla ortaya çıkar. Buradaki olay, arter duvarındaki düz kasların nörojenik stimulus sonucu kan akımını engelleyip, tıomboz oluşmasına neden olmadan kasılmasıdır .. En çok brakial arterin humerus kırıklarıyla zedelenmesi sonucu gelişir
Damarlarda kontüzyon meydana getiren travma sonucu genellikle intima etkilenir ve lezyon bölgesinde bir trombüs oluşur Bu tıoınbüs yerinden koparsa, yaşamı tehdit eden embolileıe neden olabilir.